Sprookjes vertellen geen sprookjes

Sprookjes zijn de hogeschool van de vertelkunst. Het gaat om het scheppen van beelden die iedereen in zijn eigen tijd kan verstaan. Zonder beelden heeft de vertelkunst geen zin. Leer van daaruit om te gaan met metaforen, gelijkenissen en sprookjes.

Grote veranderingsprocessen gaan hand in hand met oude en nieuwe vertellingen, al dan niet in de vorm van sprookjes. Sprookjes vertellen dus geen sprookjes, maar zijn de verpakking geworden van nieuwe ontdekkingen en nieuwe waarheden. Omdat de nieuwe waarheid heel vaak te bedreigend is voor de bestaande orde. Het vertellen van een sprookje is heel rustgevend. Voor iedereen die kan luisteren en de wil heeft om het sprookje te verstaan.
Opera doet niets anders dan het begeleiden van grote veranderingsprocessen. En dus zijn de vertellingen en sprookjes een uitgelezen onderwerp voor een opera. Daarvan heb ik er acht voor u geselecteerd. Acht (sprookjes) vertellingen door acht verschillende componisten. Omdat het verleden het heden is gezien door de toekomst. Dat geldt voor sprookjes net zo goed als voor de opera.

G.F. Händel / Semele / 1744 / 27 september
Semele wil de vrouw zijn van Jupiter en tegelijkertijd wil zij onsterfelijk zijn. Het eerste zou kunnen, het tweede niet. “Mens, Gij zijt stof en tot stof zult Gij wederkeren”. Wie probeert menselijke relaties ‘goddelijk’ te maken, heeft een veel grotere kans van slagen.

Lorenzo da Ponte / librettist / 1787 / 4 oktober
Drie opera’s van zijn hand in één jaar: L’arbore di Diana van Vincente Y Soler, Tirare van Salièri en Don Giovanni van Mozart. De overeenkomsten zijn meer dan opmerkelijk. Waarom de muziek van Vincente Y Soler van het tobeel is verdwenen, is een raadsel. Mozart heeft de geschiedenis wel gehaald. Wij snappen nu waarom.

W.A. Mozart / Die Zauberflöte / 1791 / deel 1 en 2 / 11 en 18 oktober
Het nieuwe mensbeeld na de revolutie. Uigedrukt in drie lagen van het bestaan:
* biologie / Papageno en Papagena
* cultuur / Tamino en Pamina
* spritualiteit / Sarastro en Koningin van de Nacht
De zwerftocht van het leven is de zoektocht naar ons alter, feminien of masculien, ego. Geleid door de liefde komen wij nooit bedrogen uit.

Giacchino Rossini / LaDonna del Lago / 1819 / 1 november
Het mens zijn wordt bepaald door een autonome, vrije wil en een volstrekt vrije keus in elk opzicht. Dat is de verworvenheid van de nieuwe maatschappelijke orde na de Revolutie van 1789. Elena – vertaald:kracht – is de Donna del Lago, de Vrouw van het Meer. Terwijl de oude structuren met elkaar strijden, gaat zij ons voor op de nieuwe weg.

Engelbert Humperdinck / Hänsel und Grätel / 1893 / 8 november
Het libretto naar de vertelling van de Gebr. Grimm. Prachtig sprookje met heel veel bekende beelden: stiefmoeder, houthakker, bezems, bos, armoede, huisje van peperkoek, heks, zandman, oven, vuur. Wordt allemaal verklaard. Aan het einde van de 19e eeuw zijn de beelden opnieuw actueel. 

Jules Massnet / Cendrillon / 1899 / 15 november
Het libretto naar de vertelling van Perrault. Het beeldmateriaal komt deels voort uit de schilderkunst en deels uit Oosterse vertellingen. Wordt allemaal verklaard. De kern blijft de ontdekking dat ook de vrouw als vrij wezen wordt geboren en dat relaties geen slavin van haar meer mogen maken. Mogelijk aangevuld met Die Tote Stadt (1920) van Erich Wolfgang Korngold.

Giacomo Puccini / Turandot / 1924 / 22 november
Turandot is een Chinese (sprookjes) vertelling over de ijs- en ijskoude prinses Turandot. Wie haar wil trouwen moet drie raadsels oplossen. Bij falen sterft de bruidegom in spe:  drie het raadsel, de dood één. Ook Calaf waagt zijn kans. Hij slaagt: drie het raadsel, het leven één. Ziedaar de vraag: leven vanuit de dood of juist kiezen voor het leven? Een waardige afsluiting van een mooie reeks (sprookjes) opera’s.

Opera omwille van de Lieve Vrede: blijspel, drama en operat(i)oneel?

Muziek in het algemeen en opera in het bijzonder kanaliseert onze emoties. Besluiten worden sterker gestuurd door onze emoties dan door ons verstand. Ook waar het gaat om de verhoudingen van mens tot mens. Geboren om in alle redelijkheid met elkaar om te gaan. Om vooral de lieve vrede te bewaren.

De vrede in de wereld blijft in het geding. Van het kleine gezin tot het grote wereldtoneel. De opdracht is en blijft om alles te doen om de lieve vrede te bewaren. Individueel en collectief. Een opdracht van alle eeuwen en van alle tijden. Hebben wij vooruitgang geboekt en zo ja, hoeveel dan?
Kijken in de spiegel van onze gedragingen in de kleine kring van gezin, familie en de gemeenschap waarin wij leven. Wij willen het uiteraard goed hebben met elkaar. Maar de externe omstandigheden hebben wij niet in de hand. Wat moeten wij allemaal doen en nalaten om in onze kleine en grote omgeving de lieve vrede te bewaren?

1. Il Coronazione di Poppea / Monteverdi / 1642 / 25 september 
Wat drijft de mens om te doen wat hij doet? Liefde en deugd? Aanzien en geld?
Wat zijn de drijfveren van het leiderschap? Dezelfde of totaal andere? Op zoek naar het antwoord van keizer Nero, zijn vrouw Ottavia, zijn minnares Poppea en de filosoof Seneca. De liefde als dekmantel van het kwaad.

2. La Clemenza di Tito / Mozart / 1791 / 2 oktober 
Titus is een meedogenloze keizer. Totdat hij terugkeert naar Rome. De stad
ademt de veel te harde hand van zijn vader Vespasianus. Wil hij slagen in de ogen van de Romeinen, dan zal zijn leiderschap gekenmerkt moeten worden
door mededogen en vergeving. Vluchtelingen zijn welkom.

3. Norma / Bellini / 1831 / 9 oktober
Norma is de maagdelijke priesteres aan de voordeur. Aan de achterdeur heeft zij een geheime verhouding met Pollione, de Romeinse bezetter. Met elkaar hebben zij twee kinderen als inzet van hun politieke spel. Als Pollione wordt teruggeroepen naar Rome, wil hij kiezen voor Adalgisa. Staat die keuze hem nog vrij? De vraag naar de gebondenheid aan het kind.

4. La Juive / Halevy / 1835 / 16 oktober
Het joodse vraagstuk. Eleazar heeft in Rome een meisje gered uit een brandend huis en opgevoed als zijn eigen dochter. Hij weet dat zij de dochter is van de antisemiet graaf Brogni, eerst weduwnaar en nu kardinaal. Wat weerhoudt de beide mannen om elkaar de vrede te gunnen?

5. Der Fliegende Holländer / Wagner / 1843 / 30 oktober
Psychopathie is een gehaktbal van droom, waan, werkelijkheid en fantasie. Zijn waan is de onvoorwaardelijke liefde van een vrouw. Zij droomt van bevrijding en verlossing door een man. Haar vader droomt van weelde, eer, aanzien en geld. Wat gebeurt er als dromen en wanen elkaar ontmoeten?

6. Stiffelio / Verdi / 1850 / 6 november
De vrouw van een religieus leider wil echtscheiding. Hij wil dat niet omwille van de kerkgemeenschap. Is er een keuze mogelijk die alle partijen spaart? Wie
zonder zonde is, werpe de eerste steen.

7. Jenufa / Janacek / 1904 / 13 november
Het gesloten gezinssysteem. De kosteres als onvoorwaardelijke dictator. Jenufa en Steva wordt het leven onmogelijk gemaakt. Om schande te voorkomen mag hun kind worden omgebracht. Alles omwille van haarzelf en de omgeving.
Totdat iedereen wakker wordt…..

8. Andrea Chenier / Giordano / 1896 / 20 november
Liefde en revolutie. Knechtenzoon Gérard groeit op in het huis van dochter des huizes Madeleine. Twee niet te verbinden werelden. Totdat de revolutie de
wereld op zijn kop zet. De poëzie van Chenier als de ultieme verbinding van wat niet te verbinden was. Gérard laat de liefde overwinnen.

Huub van ‘t Hek (1947) deed rechten, communicatie en muziekgeschiedenis. Sinds 1980 zijn eigen Bureau ‘tHekst & Uitleg. Gewerkt in opdracht van bedrijfsleven en overheid. Gepokt en gemazeld in de werking der systemen. Kent zijn klassieken. Groot operaspecialist. Kennis als basis, inzicht als doel, humor als middel. Leidraad: het heden is het verleden gezien door de toekomst.

De Passie van Bach baart een betere bruidegom: zie de mens

De Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach is een uniek voorbeeld van 18e eeuws muziekthetaer. Het werk is de optimale mix van wat wij nu opera en oratorium zouden noemen. Religieuze muziek in het fundament van een wereldlijke vertelling. Het lijden en sterven van het vigerende godsbeeld als metafoor voor het lijden en sterven van het vigerende mensbeeld. Omdat noch het 18e eeuwse godsbeeld noch het 18e eeuwse mensbeeld enige toekomst heeft. De vraag is hoe je dat verhaal vertelt aan mensen die niet kunnen lezen en schrijven, maar wel hun eigen emoties kunnen begrijpen.
Daarom grijpen Johann Sebastian Bach en de zijnen naar de evangelische emoties om de menselijke emoties te kunnen uiten. Daarmee voldoen zij aan de wensen van hun opdrachtgevers en hun publiek. Beide partijen horen een volstrekt andere boodschap in dezelfde partituur.
Met het kiezen voor de kant van de bestuurlijke elite – de Matthäus Passion als oratorium – hebben wij de Matthäus Passion, de toeschouwers, de luisteraars en Johann Sebastian Bach ernstig tekort gedaan. Nu het actuele godsbeeld en mensbeeld opnieuw toe zijn aan vervanging, vinden wij in deMatthäus Passion van J.S. Bach de beste steun om dat proces te begeleiden.
(meer…)

Keizerin Theodora (497 – 548 AD) was een legale sekswerker

“De sekswerker moet internationaal gelegaliseerd worden” kopte mijn dagblad Trouw begin augustus. Onder de kop volgde een pleidooi van Internationale Organisaties om niet langer de hoer strafrechtelijk te vervolgen, maar de hoerenloper. In Scandinavië was juist die wetswijziging een groot succes geweest. (meer…)

Is Othello een asielzoeker ?

Niet-aangeleerd gedrag en aangeleerd gedrag. In de eerste zeven jaar van ons leven doen wij alleen maar mensen na. Papa en mama en eventueel broertjes en/of zusjes. En de mensen die bij ons thuis over de vloer komen. Het is gedrag waarbij het bewustzijn niet of nauwelijks een rol speelt.
Na het zevende jaar wordt dat anders. Omdat de factoren bewustzijn, kennis en emotie hun invloed gaan uitoefenen op ons gedrag. Thuis, op straat, op school, in de sport en op vakantie. Waar wij ook komen, wij weten ons op de een of andere manier aan te passen. Met dat ene doel: het vergroten van de veiligheid voor onszelf en die van anderen. (meer…)

REPRESSIE OF CLEMENTIE?

De kleinste vorm van ontkenning leidt tot de kleinste vorm van geweld. Naarmate de ontkenning groeit, groeit het geweld. Ontkenning en geweld zijn onlosmakelijkmet elkaar verbonden.
Heel veel deelnemers aan de Project X Party hebben laten zien hoe lang zij ontkend zijn geweest. Hoeveel agressie daardoor in hun hoofden lag opgeslagen.
En dat de ontkenning door politie en ME in Haren heeft gefungeerd als de druppel op de emmer. En die emmer moet dan in één keer leeg. Helemaal leeg. Dat is gebeurd. (meer…)

Sieg – Richard Wagner – Fried

Zonder het Communistisch Manifest van Marx en Engels uit 1848 zou Richard Wagner(1813-1883) nooit op het idee gekomen zijn om de Ring der Nibelungen te componeren. Omdat de overeenkomsten zo evident zijn. Ooit zal de economische macht aan het volk toevallen, zeggen Marx en Engels. Ooit zullen de Nibelungen het Rijngoud veroveren, zegt de Nibelungen Sage. Die overeenkomst in kijk op de geschiedenis en de toekomst van Duitsland is zo groot, dat daar een grote opera uit geboren kan worden. Eén opera in vier delen: Das Rheingold – Die Walküre – Siegfried – Götterdämmerung. Vijftien uur muziektheater, maar dan heb je ook
wat. (meer…)